Muzeum Historyczne w Grajewie (Grajewska Izba Historyczna) - Eksponat miesiąca - Kwiecień 2025 r.

Eksponat to kawałek białego materiału w splocie płóciennym, na którym nadrukowane są pozostałe elementy. Materiał został wycięty z większego kawałka tkaniny, o czym świadczą zachowane linie znacznikowe złożone z przerywanych fioletowych kresek. Obecnie ma on kształt prostokąta, o wymiarach 70 x 62 mm (gdyby został prawidłowo wycięty wzdłuż wszystkich linii znacznikowych to powstałby romb o wymiarach 62 x 62 mm). Nadrukowany wzór znajduje się w odległości 7 mm od krawędzi. Jest to romb 47x 47 mm o fioletowych grubych krawędziach (5,5 mm) i ciemnożółtym środku, w którym centralnie znajduje się duża fioletowa litera P (27 x 18 mm).

Wspomniany przedmiot został przekazany do zbiorów Izby Pamięci Ziemi Grajewskiej przed 2006 rokiem. Stan zachowania przedmiotu należy uznać jako dobry. Materiał jest pobrudzony, a na krawędziach nieco postrzępiony.

W czasie II wojny światowej praca przymusowa stanowiła jedną z głównych metod pozyskiwania taniej siły roboczej w Niemczech dla przemysłu i rolnictwa, a zarazem jedną z form eksterminacji ludności terytoriów podbitych przez III Rzeszę. W okresie od 1939 do 1945 r. na robotach przymusowych w Niemczech przebywało łącznie ok. 1,6 mln osób cywilnych z Polski i ok. 300 tys. polskich jeńców wojennych.

Oznaczenie „Polenabzeichen” zostało wprowadzone dekretami z 8 marca 1940 roku, podpisanymi przez szefa SS Heinricha Himmlera. Musieli je nosić w widocznym miejscu wszyscy Polacy zmuszeni do niewolniczej pracy w Niemczech. W dekretach czytamy m.in.: „(...) Robotnicy
i robotnice polskiej narodowości, którzy są lub będą włączeni do pracy cywilnej w Niemczech, mają obowiązek stałego noszenia na piersi każdej części ubioru po prawej stronie noszonego ubrania widocznego znaku. Znak składa się z postanowionego na kancie kwadratu o boku 5 cm, półcentymetrowego fioletowego obramowania i litery P na środku. Kto nie zastosuje się do przepisów, będzie podlegał karze grzywny do 150 Reichsmarek lub karze aresztu sześć tygodni (...)”