Eksponat miesiąca – Sierpień 2026r.

Krzyż Armii Ochotniczej

Grajewska Izba Historyczna jako eksponat miesiąca sierpnia proponuje Krzyż Armii Ochotniczej. Prezentowana jest wersja odznaczenia dla piechoty. Okazję do zaprezentowania tego przedmiotu stanowi kolejna rocznica Bitwy Warszawskiej, jaka przypada w tym miesiącu.

Eksponat składa się z odznaczenia oraz ze wstążki. Długość całości wynosi 110 mm.

Odznaczenie zostało wykonane ze srebrzonego brązu. Ma ono kształt krzyża o długości ramion 36 mm i 35,2 mm. Jego ramiona stopniowo rozszerzają się od środka ku zewnątrz. Krawędź krzyża ma kształt wklęsły, a jej długość wynosi 16 mm. Na rogach ramion znajdują się małe kulki o średnicy 1 mm.. Wzdłuż krawędzi krzyża znajduje się pogrubione obramowanie.

Na awersie na krzyż został nałożony orzeł w koronie zamkniętej. Orzeł stoi na pelcie (tarczy amazonek). Jego skrzydła są rozłożone. Widnieją na nich trzy rzędy piór. Na środku pelty znajduje się trójkątna tarcza. W jej wnętrzu widnieją dwie skrzyżowane szable z okrągłymi jelcami. Wzdłuż dolnej krawędzi pelty wdać 17 dołków 17, rozłożonych półkoliście. Średnicy każdego z nich wynosi 1 mm. Powierzchnia ramion jest chropowata (wyraźne są w nieregularnych odstępach wypukłości i wgłębienia) z podłużnym wcięciem wzdłuż krawędzi ramion.

Powierzchnia rewersu jest gładka. Zostały na nim wygrawerowane w centrum dwie skrzyżowane ze sobą szable z otwartymi jelcami. Po ich bokach wyryte zostały litery A (z lewej strony) i O (z prawej strony). Pod szablami wyryto rok 1920.

Krzyż jest zawieszony na czerwonej wstążce za pomocą dwóch kółek. Dolne kółko jest przymocowane do odznaczenia i ma szerokość 5 mm. Większe kółko liczy 10 mm średnicy. Z jednej strony przechodzi ono przez mniejszy otwór, z a drugiej – przełożona jest wstążka.

Wstążka została uformowana (uszyta) w kształt zbliżony do sześcioboku o r4óżnych długościach boków. Jej długość wynosi 72 mm, a szerokość – 50 mm. Wstążka zwęża się ku kołowi, w najwęższym miejscu mierzy 20 mm.

Krzyż został przekazany do zbio

rów naszej placówki 22 kwietnia 2000r. przez Walentego Michalaka, mieszkającego w Gdańsku.

Stan zachowania eksponatu jest nie jest jednoznaczny do oceny. Metalowy krzyż jest bardzo dobrze zachowany. Natomiast wstążka nie jest zszyta, ponieważ na jej rewersie częściowo brakuje nici. Skutkuję to jej odkształceniem.